Günä - (arap. إِثْم‎‎ — “ism”). Günä uly we kiçi görnüşde bolýar. Günä şeýtany razy edilenligi üçin ýazylýar. Şeýlelik bilen Allanyň närazylygnada sebäp bolýar. Bu bolsa Alla garşy çykmak diýmek, eger-de günä bilgeşleýin edilen ýagdaýynda ("günä edip soň toba ederin" - diýýänleri şeýtan aldaýar). Şeýdip şeýtan adamy kynçylyga salýar (haýyr işden alyp galýar we günä işledýär, soň oňa günäsiz hala gelmek kyn düşer).

118. Alla ony (şeýtany) näletledi. Ol bolsa: «Kasam bolsun! Men Seniň bendeleriňden belli bir nesibe edinerin (özüme tabyn edinerin).
119. Men olary hökman azaşdyraryn, olary ham-hyýallar bilen güýmärin. Olara dowarlarynyň gulaklaryny ýarmagy (deşmegi) emir ederin, (olar hem) Allahyň ýaradan (şekilini) üýtgedirler» diýdi. Kim Allahyň ýerine şeýtany dost tutunsa, elbetde, äşgär zyýana duçar bolandyr.
120. (Şeýtan) olara diňe (boş) wada berer, ham-hyýallar bilen güýmär. (Aslynda) şeýtan olara aldawdan başga zat wada bermez.
121. Ine, olaryň barjak ýeri dowzahdyr we ondan (halas bolmak üçin) gaçara ýer tapmazlar.

Kuran sura №4.


Islamda uly günälere[1] mysal: Remezan aýynda sebäpsiz oraza tutmazlyk, Alla şirk goşmak, öýde ýa-da howlyda janly zadyň suratyny ýa-da heýkeli goýmak, wagty boş geçirmek(haýyrsyz, sebäpsiz boş), enäň-ataň diýenini etmezlik, günä işi gurnamak, zekat tölemezlik (eger nisab bolmasa), aluw-satuwda aldaw, ýalan kasam bermek, ene-ata we ýakyn garyndaşlaryň bilen araňy üzmek, sebäpsiz namazy goýbermek(okamazlyk), islam goragy üçin söweşilýän döwürde uruşdan gaçmak, göterim; prosent (süýthorlyk), jadygöýlik bilen meşgullanmak, aldaw; ýalan, jalaýlyk; pul sowrujylyk; biderek harç edijilik; bisarpalyk we şuňa meňzeşler.

76 sany uly günäler:


1. Allaha birini ýa-da bir zady deňemek (şirk)
2. Haksyz ýere adam öldürmek
3. Jadygöýlik (sihr)
4. Ybadata geleñsiz bolmak
5. Zekat tölemekden boýun gaçyrmak (nisab bolmasa)
6. Ene-atañ diýenini etmezlik (eger günäli zady buýrmasa)
7. Süýthorlyk etmeklik
8. Ýetimiň emlägini almak
9. Hadys oýlap tapmak
10. Sebäpsiz agyz beklemezlik
11. Uruş meýdanyndan gaçmak (gaçgaklyk)
12. Zyna, ahlaksyzlyk
13. Halky aldaw we zalymlyk bilen dolandyrmak
14. Spirtli içgileri içmek
15. Ulumsylyk, gopbamlyk, tekepbirlik
16. Ýalan şaýatlyk
17. Gomoseksualizm
18. Dogruçyl zenana töhmet atmak
19. Oljalary, halk gaznasynyň baýlygyny we sadakalary bikanun ulanmak
20. Kesekiniň mülküni(zadyny) eýelemek
21. Ogurlyk
22. Talaňçylyk
23. Ýalandan ant içmek
24. Ýalan
25. Öz janyňa kast etmeklik
26. Sud çözgüdinde wyždansyzlyk
27. Aýalyň, gyzyň we şuňa meňzeşleriň özlerini ýaramaz (ýeňil) alyp barmagyna ýol bermek
28. Zenanyň erkeklere meňzemegi, erkegiň zenanlara meňzemegi
29. Galp toý
30. Gan, maslyk we doňuz iýmek
31. Peşewe seresapsyz bolmak
32. Dinsiziň salgyt ýygnamagy
33. Ikiýüzlülik
34. Dönüklik
35. Din ylmyny bu dünýä üçin öwrenmek we olary bu dünýä üçin ýaşyrmak
36. Edilen ýagşylyga nägile bolmak
37. Takdyry inkär etmek
38. Başgalaryň syryny açmak
39. Nälet
40. Mukmin patşanyñ permanyna boýun egmezlik
41. Bilgiçleriň we öňünden bilijileriň sözüne ynanmak
42. Zenanyň äriniň diýenini etmezligi (eger günä buýrmasa)
43. Garyndaşlar bilen gatnaşygy kesmek
44. Janly zadyň suratyny çekmek
45. Gybat
46. Ölene (uly) ses edip aglamak
47. Nesildäki adamyň gybatyny etmek
48. Göwne degmek we kiçeltmek
49. Musulmana ýarag çenemek we imansyz diýip aýyplamak
50. Musulmana dil we zelel ýetirmek
51. Dindarlara zyýan ýetirmek
52. Ýaragy göz üçin uzaltmak (kelpeňlik)
53. Erkekleriň ýüpek geýinmegi we altyn dakynmagy
54. Guluň gaçmagy
55. Alla üçin soýulmadyk gurban mal
56. Ýer (mellek) meýdanyň araçägini aňladýan belligi üýtgetmek, çalyşmak
57. Pygamberiň sahabalaryna dil ýetirmek
58. Ansarlara dil ýetirmek
59. Günä we gadagan zatlara çagyrmak
60. Ýasama saç dakynmak we taturowka etdirmek(etmek)
61. Musulmana ýarag çenemek
62. Öz kakaň däl adamy kaka diýip hasap etmek
63. Erbet zady guman etmek
64. Iýip içmek üçin altyn we kümüş gap-gaçlary ulanmak
65. Jedel
66. Guly urmak, ezýet bermek we biçmek
67. Kem ölçemek
68. Allahyň gazabyndan özüňi aman bilmek
69. Alladan umydyňy üzmek
70. Berlen haýryň gadyryny bilmezlik
71. Suw köp bolup, ony adamlara bermekden ýüz döndürmek
72. Haýwana tagma basmak
73. Humarly oýunlar
74. Mesjid Haramda günä etmek
75. Sebäpsiz ýere Juma namazdan galmak we ony ýeke bolup okamak
76. Musulmanlara garşy içaly bolmak we ýaşryn olaryň syryny ýaýmak


Göz, gulak, dil, el, aýak, garyn we jyns organ. Bular islamda günä (sebäp) edip biljek beden agzalary(organlary).


Ynamda günäEdit


Ýürekde günäEdit

  • Allahy ýatlamazlyk.
  • Alladan gorkmazlyk (Alladan başga zatdan gorksaň Alladan gorkdygyň bolmaýar).
  • Ýaman niýet.
  • Gaty ýüreklilik.
  • Gahar-gazap.
  • Närazylyk.
  • Nebisli bolmak (nebsiň diýenini etmek gara ýürekli bolmagyň nyşany).


Bedende günäEdit

  • Bedeniňe surat çekmek (iňl. tattoo).
  • Tans etmek.
  • Çapak çalmak.
  • Oýun oýnamak.
  • Erkek bolup zenana meňzemek (we zenan bolup erkege meňzemek).
  • Bedeniňi üýtgetmek (gaşy ütmek (çyzmak), ýüzüň tüýüni ütmek (ütdürmek), zenanlaryň saçlaryny gyrkmagy (hiç bir zenanyň saçyny gyrkmaly däl, hat-da ujybsyz hem bolsa), dyrnak dakynmak, dyrnagy reňklemek, dodagy reňklemek, dodagy çişirmek, ýanbaşy çişirmek, göwsi çişirmek (göwreli we semiz oňa degişli däl, sebäbi olarda bu tebigy, ýöne olar hem göwräňi bildirmek eşik geýmeli), dyrnak ösdürmek, pudr we şonuň ýaly zatlary çalynmak, kirpigi çyzmak, saça boýan etmek (esasan hem gara reňki), bedeniňe metal geçirip, ildirip, sokup goýmak, diş goýdurmak we şuňa meňzeş zatlary etmek).
  • Erkekleriň altyn dakynmagy we ýüpek (mata) geýinmegi.


Gözde günäEdit

  • Şöwhetli serediş (diňe nikada duran kişiňe seretmekde hiç günä ýok)
  • Awrat ýerlere seretmek. Zenanlar üçin awrat diňe ýüzden, goşardan beýleki hemme ýeri degişlidir (käbir ýurtlarda olary hem ýapýarlar), beden agzalar köýnege seredeniňde bildirmeli däl. Erkekler üçin awrat göbekden dyza çenli (dyzyň özi hem degişli). Telewizorlarda, telefonlarda, smartfonlarda, kompýuterlerde we şuňa meňzeş islendik wirtual enjamlarda awrat ýeri görmek (başgalara görkezmek we paýlaşmak ondan hem agyr günä, her görkezilen we paýlanylan, olaryň hem paýlaşan sanyna görä günä bar).
  • Adama ýigrenji seretmek.
  • Başga öýe, ammara, howla we şuňa meňzeşlere ogryn garama (gizlin äňetme, jyklama).
  • Telewizor (smartfon, laptop, telefon, we ş.m.) ýaly zatlarda biderek (serial, film(kino), sport, teleşow, reklama, peýdasyz(haýyrsyz) samsyk zatlary we ş.m.) zatlary görüp wagt geçirmek (Kuran diňlemek, hadys diňlemek, öwrenmek, halka zyýansyz, özüñi ýa-da başga birini günä eltmejek hünär öwrenmek bolar).


Gulakda günäEdit

  • Aýdym diňlemek.
  • Gybat diňlemek (edil gybat eden ýaly günä bolýar).
  • Eştmesi gadagan edilen zatlary diňlemek.


Dilde günäEdit

  • Aýdym aýtmak.
  • Sygyrmak, sykylyk (rus. свисти).
  • Gybat.
  • Gargamak, näletlemek, paýyş söz aýtmak.
  • Ýalan.
  • Ölen adama (uly) ses edip aglamak.
  • Ýalan şaýatlyk we ýalan kasam.
  • Içigaralyk, başganyň gynanjyna begenmeklik (şamata).
  • Kemsidiji gülki (suhriýa).
  • Gyjalat (mann).
  • Lakgylyk, ýaňralyk, boş sözlülik (lägu).
Zyhar
Erkegiň öz aýalyna: "Sen meniň ejem ýaly...'" diýip, öz aýalyny eje ýaly hasaplap onuň bilen jyns gatnaşygy kesmek. Beýle etmek düýbinden ýalňyş.
Paýyş sözlülik (bäzäg)
Bäzäg - (arap. بَذَاء‎‎‎ | gödek söz; aýp söz; paýyş söz, haýasyz; utançsyz; binamys, paýyş sözlülik; hana sözlülik; agzy hapalyk) ahlaksyz gürrüňler. Orta asyrda ýaşan yslam alymy Imam al-Gazali bäzäg hakda şeýle aýdypdyr: "Agzy hapalyk - adamyň gödek (aýp) zatlar barada açaçan aýtmagydyr.


Hana sözlülik (namima)
Namima - (arap. نَمِيمَة‎‎‎ | töhmet, gybat)

tersleşdirmek (arasyny bozmak), sögüşdirmek üçin bir adamdan başga bir adama iberilýän söz, gybat. Namima (gybat) bolmagy üçin bir adam barada çyn aýtmak hem ýeterlikdir.

Ýalan
Ifk (arap. إفك‎‎) - adama edilýän (edilen) töhmet. Töhmet uly günä bolansoň töhmetçiler Allanyň gazabyna galarlar (toba etmese). Iň uly töhmet köphudaýlylyk (şirk), Alladan başga kimdir birinde güýç bar diýip ynanmak ýalan(ýalňyş).
Zur
Zur (arap. زور‎‎‎) — ýalan.
Töhmet (buhtan)
Buhtan (arap. بُهْتَان‎‎‎) — nädogry, ýalan; gybat, töhmet.

Jyns organda günäEdit

  • Nikasyz jyns gatnaşygy (zyna).
  • Gomoseksuallyk we biseksuallyk.
  • Uly meýdan edilýän deşige jyns gatnaşygy etmek (liwat).
  • Mal bilen jyns gatnaşygy etmek.
  • Onanizm.
  • Oraza tutulanda, aýbaşy(görüm) döwründe, çaga doglandan soňky döwründe, bularyň möhleti dolandan soň doly we dürs gusul alynýança jyns gatnaşyk etmek.
  • Maşgala ýassykdaşyñdan başga kişilere jyns organy görkezmek.
  • Gabyra (mazarda), kölegede, adamlaryň dynç alýan ýerinde, akar suwa (ýata suwa) we şuňa meňzeş ýerlere - meýdan etmek.

Elde günäEdit

  • Aýdym düzmek.
  • Urşmak, urşdurmak (Islam ýolunda bolmasa)
  • Haýwandyr janly-jandarlary urşdyrmak.
  • Tebigaty hapalamak, otdyr mör-mojekleri sebäpsiz basmak, öldürmek.
  • Ýola we beýleki ýerlere hapa taşlamak.
  • Haýwanlara ezýet bermek, gulaga we başga ýere tagma basmak; olary deşmek; kesmek.[2]
  • Janly zadyň suratyny çekmek (adamyň, haýwanyň we şuňa meňzeş zatlar).
  • Kem ölçeme, ogurlyk.
  • Talaňçylyk, ütme, garakçylyk.
  • Hukuksyz öldürmek (hat-da garynjanyda).
  • Ýençme, şikes ýetirmek, zalymlyk.
  • Parahorlyk.
  • Humarly oýunlar (poker, kazino...)
  • Zyna islegi bilen erkek zenanyň, (ýa-da zenan erkegiň) ýüzüne el degirmek.
  • Heýkel, but ýasamak.
  • Aýtmasy gadagan zady ýazmak.
  • Täretsiz Kurany eldemek (gusul bozlup gusulsyz okamak hem bolmaýar, diňe durmuşda ulanylýan dogalar bilner. Meselem: "Bismillä").
  • Oýun oýnamak.

Aýakda günäEdit

  • Ärsiz ýa-da ýakyn garyndaşsyz (mährämsiz) syýahat etmek.
  • Ybadat edip duranyň öňünden bidüzgün geçmek(sutra).
  • Gulyň, bergidaryň, aýalyň we ş.m. gaçmagy.
  • Ulumsy, öwünjeň ýörüş.
  • Täretsiz mesjide girmek.
  • Sygyrmak.
  • Oýun oýnamak.

Garynda günäEdit

  • Çilim çekmek.
  • Nas atmak.
  • Haýwanlary urşdyryp, jedel edip, göterim (%) edip, haýwanlary çapyşdyryp we şuňa meňzeşleri edip pul gazanmak.
  • Ýasama, himikatly önümleri iýmek.
  • Süýthorlyk, ogrulyk we şuňa meňzeş ýollar bilen iýilýän iýmit.
  • Aldawly söwda.
  • Musulman halka zyýan ýetirmek.
  • Spirtli içgileri, beýhuş ediji we şuňa meňzeşleri iýmek, içmek (narkotik).
  • Şeriatda iýmesi gadagan mallaryň (doňzyň, maslygyň, ýyrtyjyň, Allahyň ady bilen öldürilmedik haýwanyň) etini, hapa(nejasat) iýmiti iýmek, içmek.
  • Şübheli her dürli önümleri iýmek (konditer, buzgaýmak, gazly we gazsyz gaplanan içgiler (reňksiz (reňklendirilmedik) we zat goşulmadyk suwy içse bolýar (mysal üçin: ýürek bulaşmany, atrawleniýany, içiňi arassalamak üçin diňe reňksiz gazlandyrylan suwy içse bolar)), tort, süýji, şokolad, peýnir, şöhlat(калбаса), koffee we şuňa meňzeş ýasama önümler (olary köpüsinde howply iýmitlik goşundylary bar).[3]

Şeýle-deEdit

SalgylanmalarEdit