Türkmenler

A.A.S.

Türkmenler - Esâsan Orta ‘Asia’da yaşayan Türk kovumlardan biri.

Türkmenler
Türkmenler, Түркменлер
Jemi ilat sany
c. 6 milliona
Sebitler we ilat sanlary
Flag of Türkmenistan Türkmenistan4,248,000[1]
Flag of Eýran Eýran1,328,585[2]
Flag of Afghanistan Owganystan200,000[3]
Flag of Oʻzbekiston Özbegistan152,000[4]
Flag of Päkistan Päkistan110,000[5]
Flag of Russiýa Russiýa46,885[6]
Flag of Täjikistan Täjigistan15,171[7]
Flag of Ukraine.svg Ukraina7,709[8]
Diller
Türkmen dili
Din
Köp bölegi Sünni

a. ^ Jemi millet sany Çeşmelere göra hasaplandy.
Türkmen gyzy (2017).

Makâlâmızın başında "Türkmen" sözünün mânîsına durup geçsek êhli bâbatda maksadımıza lâyık bolarmıka diyyen. Bu mağlûmâtı biz 'Europa yâ-da başğa yerlerin âlımlarından almân, onı biz karaşsız çeşmelerden alsak elbette kovı bolar. Munu biz Gündoğar Türkistânda (Hêzirki vağtda 'Chine Halk 'Republic'inin demirkazık günbatar böleği) yaşâp geçen âlımımız, Türkşınâs Mahmût Kâşğarlînın "Dîvânı luğât et-Türk" (âlımın Bağdâtda yazıp tamâmlân eseri, dili Karahanlıçadır) eserinin "Oğuzlar" bâbından alsak onda, Islâm dînine îmân eden Oğuz boylarına Türk-îmân diylendiğini bileris. Bilşimiz yalı Islâm dînine îmân etmedik Oğuzlarda bardır, Mısâl üçin Moldova 'Republic'inde yaşayan Gökoğuzlar (Gagauzlar) uyyan dînleri 'Orthodox 'Christian'çılığıdır, dilleri hem Oğuz Türkçesine ören yakındır. Movzûğumuza dolanıp gelsek, Islâmın Ortâ gelmeği bilen Islâm dînini kabûl edip târîh sahnasına çıkan esğerlerdir. Islâmdan önki târîhda biz oları dine Oğuzlar yâ-da Türkler diyip bilyeris. Arap târîhçılarının aytmağına göre bir günde 200 mün âdam musulmân bolupdur. Yene bellêp geçmeli zât Arap serkerdelerinin beren mağlûmâtlarında kovsa sıpdırmayan kaçsa tutdurmayan söveşicilerdiği aydılyar, hattâ Arap serkerdeleri oları kovalamazlığı esğerlerine maslahat beripdirler, çünki oların atın üstünde vağti ıza seredip atan okları nışâna hâs göni ve dürüst değyen eken. Bu söveşiciler gelcekde kurulcak Türkmen dövletlerini ve Islâmı haçlılardan koracak esğerlerdi.

Soltân Alp-Arslanın Malazgirt (1071-nci yılın 26 ‘august’ı) yenişinden son Türkistândakı ve Horâsândakı Türkmenler Anadolâ taraf göçleri yola koyup başladılar. Anadolâ göçüp gelen Türkmen tâyfaları öz beğliklerini döredip Selcûklı soltânlarına tâbîn boldular. Soltân Sancarın ölümünden son, Anadoluda Anadolı Selcûklı dövleti dovâm etdi. Izda kâlan Türkmenler bolsa ozal Horezmşâhların ve ol dövletin Monğol koşunları tarafından yıkılmağı netîcesinde Monğolların kol astına düşdüler. yöne ızda kâlan Türkmenler Söyün Hanîli tâyfa birleşmesini döredip Daşoğuz ve İçoğuz ulğamı bilen Monğollara karşı durdular. Bu tâyfalar esâsan hem hêzirki vağtda Türkmenistânın, Afğanıstânın ve Îrânın çeklerinde yaşayan Türkmenlerdir. Bu Türkmen tâyfaları Oğuzların Salır boyuna değişlidir. Sebêbi Monğol basıp alışları dövründe Salırlar Hêzirki Türkmenistânın ve Îrânın çeklerine yayradılar ve şondan son her topar öz toparının serdârının âdı bilen âtlandırılıp başlandı. Muna mısâl edip Hîvâ hanı Abul Kâzînın "Al Şacarayı Terêkime" eserinde "Salır boyunda Ersarı bay âtlı biri dünyê geldi" diyip yazyar. Bilşimiz yalı Ersarı baba Ersarı Türkmenlerinin serdârıdır. Îrâna geçen Salırlar Îrânda öz dövletini kurmağı başaran hem bolsalar ol dövlet Monğollar tarafından yıkıldı. Sonra Anadoluda Kâzî Burhâneddînın kuran dövleti hem Salır boyuna değişlidir. Monğollardan sonra Türkmen diyârında Türkmenlerin özüne değişli bir dövlet kurulmadı. Üstesinede Türkmen diyârı, Hîvâ hanlığı, Buhârâ emîrliği hemde Îrân arasında bir söveş meydânı hâlına geldi. Bu adâlatsız uruşlar tê Gökdepe söveşine çenli dovâm etdi. Başından köp sövdâları geçiren Türkmen halkı in sonunda ‘Russ pâdışâlığının kol astına düşdü. Ondan sonra ‘Soviet’ler dövleti, bu halkı ôtdan alıp suva sokdı... 1991 nci yılda ‘Soviet’ler dövletinin yıkılması bilen öz karaşsız, bâkî bîtaraf dövletini kurmağı başaran Türkmenler, hêzirki vağtda katı dar mânâ eye bolan milletin âdına eye boldular. Aslında Âzerbaycân ve Türkiye de yaşayan halkda kanıbir doğanlarımız.

ÇeşmelerEdit

  1. "The World Factbook". Retrieved 18 March 2015. 
  2. "The World Factbook". Archived from the original on 3 February 2012. Retrieved 18 March 2015. 
  3. "Ethnic Millets". Library of Congress Country Studies. 1997. Retrieved 2010-10-08. ^ Jump up to: a b
  4. Alisher Ilhamov (2002). Ethnic Atlas of Uzbekistan. Open Society Institute: Tashkent.
  5. Refugees, United Nations High Commissioner for. "UNHCR - The UN Refugee Agency" (PDF). www.unhcr.org. 
  6. 2002 Russian census
  7. 2002 Tajikistani census (2010)
  8. "About number and composition sanulation of Ukraine by data All-Ukrainian census of the sanulation 2001". Ukraine Census 2001. State Statistics Committee of Ukraine. Retrieved 17 January 2012. 

>